Ze względu na specyficzny sposób podziału komórek okrzemek, w którym jedna z komórek potomnych zawsze jest mniejsza od rodzicielskiej, kolejne pokolenia okrzemek w jednej linii są coraz mniejsze. Auksospora, będąc pozbawiona sztywnego pancerzyka, rozrasta się i osiąga największy dla danego gatunku rozmiar. Komórki powyżej pewnego rozmiaru zwykle nie są w stanie wytwarzać auksospor. U niektórych gatunków, o otwartym cyklu życiowym nie istnieje minimalny rozmiar komórek, które mogą tworzyć auksospory, podczas gdy u innych, o zamkniętym cyklu życiowym, po osiągnięciu rozmiaru minimalnego niemożliwe jest tworzenie auksospor.
Rozwój auksospor Proces płciowy prowadzący do powstania auksospory jest zróżnicowany u różnych gatunków. U okrzemek centrycznych często jest to oogamia z udziałem uwicionego plemnika. Oogamia występuje także u niektórych okrzemek pierzastych (np. Rhabdonema adriaticum). U wielu innych następuje izogamia, gdy z komórek rodzicielskich w wyniku mejozy powstają po stosunkowo duże dwie gamety (pozostałe jądra komórkowe zanikają). Takie gamety łączą się często w obrębie komórek rodzicielskich, przez co zygota i auksospora może wciąż pozostawać związana ze starymi pancerzykami. U różnych gatunków możliwa jest autogamia i inne procesy, jak apomiksja lub automiksja.