Dyspozycje – istniejące w każdej jednostce wrodzone skłonności do podejmowania określonych czynności psychofizycznych, na których kształtowanie duży wpływ wywiera środowisko zewnętrzne. To określone warunki, które umożliwiają człowiekowi podejmowanie konkretnych działań i pozwalają na ich realizację.

W czytelnictwie i literaturze wyróżnia się dyspozycje motywacyjne i instrumentalne.

Dyspozycje motywacyjne Dyspozycje motywacyjne (kierunkowe) - zespół zachowań odbiorcy, nastawionego na osiągnięcie konkretnego celu, odpowiednio ułożonego i zmotywowanego różnymi bodźcami. Od obranych przez jednostkę motywów i procesów motywacyjnych zależy jaki kierunek działania zostanie przyjęty przez czytelnika.

Dyspozycje motywacyjne są nastawione na kształtowanie emocjonalnej strony czytelnika. Określają kierunek aktywności jednostki. Są uznawane za akwizytory inicjujące zachowania czytelnicze. W ich skład wchodzi: system wartości (przekonanie o wartości pogłębianej lektury), cele, zamiłowanie do czytania, zainteresowania i ideały czytelnicze, potrzeba czytania.

Na podstawie dyspozycji motywacyjnych wyróżnia się 4 typy czytelników: