W uproszczeniu, część perspektyw zakłada prymat teorii, a część – danych.
Model Neymana-Rubina (potencjalne rezultaty) Potoczne myślenie o przyczynowości wyraża się w pytaniach postaci „co by było, gdyby…?” Statystycy tacy jak Jerzy Neyman proponowali robocze ujęcia takich pytań w postaci tzw. stanów kontrfaktycznych. Holland uznał za fundamentalny problem wnioskowania przyczynowego fakt, że nie jest możliwe poznanie możliwych historii, które nie miały miejsca: w przypadku konkretnej osoby znamy tylko rezultaty przebiegu zdarzeń, który naprawdę zaszedł. Holland i Rubin opracowali na tej podstawie konceptualizację wnioskowania przyczynowych jako problemu brakujących danych z niezaobserwowanych (kontrfaktycznych) światów, a problemowi brakujących danych da się zaradzić statystycznie.
Jest to podejście, w którym naukowcy kierują się pytaniem badawczym i dostępnymi danymi. Czynniki te determinują kształt stosowanego modelu, raczej niż na odwrót. Rozwiązaniem idealnym jest realizacja randomizowanego eksperymentu;