i – koncepcje socjolingwistyczne wprowadzone przez Heinza Klossa, określające dwa typy kryteriów definiujących pojęcie języka: jedno zależne od wzajemnego dystansu lingwistycznego lektów (), uwarunkowanego ich wewnętrzną strukturą, drugie zależne od stopnia ich elaboracji (), wykształconej zwykle przez praktykę społeczną lub w wyniku manipulacji politycznych. Dla części języków świata oba typy kryteriów są spełnione jednocześnie.

Zgodnie z tym modelem teoretycznym dwa lekty (byty językowe) tworzą odrębne języki, jeśli dostatecznie różnią się od siebie pod względem strukturalnym (nawet przy braku ugruntowanej tradycji literackiej) lub w sytuacji, gdy są dostatecznie wypracowane funkcjonalnie i używane w największym spektrum domen komunikacyjnych. Na przykład baskijski stanowi samodzielny język (a w dodatku izolat), ponieważ strukturalnie bardzo różni się od pozostałych znanych języków (), wykazując odrębność na wszystkich płaszczyznach systemu językowego. Baskijski, ze względu na swój odosobniony charakter, nie daje się pod żadnym względem klasyfikować jako dialekt innego języka. Z kolei języki czeski i słowacki są na tyle sobie bliskie (zob.