Operacja tobolska – działania bojowe białej Armii Rosyjskiej adm. Aleksandra Kołczaka przeciwko czerwonym 5 i 3 Armii, prowadzone między 1 września a 1 października 1919 r. Ich celem było odrzucenie Armii Czerwonej powtórnie za Toboł i przejście do ofensywy w kierunku zachodnim. Plany białych zostały zrealizowane jedynie częściowo; czerwoni zostali faktycznie zmuszeni do wycofania się za Toboł, jednak Armia Rosyjska straciła zbyt wielu żołnierzy, by przeprawić się przez rzekę i kontynuować działania zaczepne. Była to ostatnia ofensywa białych na Syberii.
Tło wydarzeń Na przełomie lipca i sierpnia 1919 r. Armia Zachodnia, jedno z głównych zgrupowań Armii Rosyjskiej adm. Aleksandra Kołczaka, poniosła klęskę w starciu z 5 Armią Czerwoną w wielkiej bitwie pod Czelabińskiem. Biali zostali zmuszeni do odwrotu w kierunku Kurganu i nad TobołJ. Smele, Civil war..., s. 482.. 4 sierpnia 26 dywizja strzelecka zdobyła Troick, rozdzielając siły Kołczaka na dwie częściCzelabinskaja opieracija 1919 g., [w:] Grażdanskaja wojna i wojennaja intierwiencija w SSSR. Encikłopiedija, Sowietskaja Encikłopiedija, Moskwa 1983.. Wojska białych, które od maja-czerwca 1919 r. nieustannie się cofały, tracąc kolejne miasta, były w znacznym stopniu zdemoralizowaneJ. Smele, Civil war..., s. 479-480..