Już jednak w 1654 r. sejm oficjalnie obniżył standard monety drobnej.
Tragiczne wydarzenia polityczne:
wojny kozackie, inwazja moskiewska, a potem szwedzka
sprawiły, że władza centralna długo nie była w stanie reagować na zachodzące zmiany.
W maju 1654 r. nastąpił najazd moskiewski. 7 sierpnia 1655 r. Moskale wkroczyli do Wilna i okupowali je przez 6 lat. To było początkiem końca stołecznej roli tego miasta w Wielkim Księstwie Litewskim, przejętej później przez Grodno. 13 września 1655 r. car Aleksy Michajłowicz ogłosił się w Wilnie wielkim księciem litewskim, ale imiennych monet z tego tytułu nie wybił.
Słabość Rzeczypospolitej pokazał następny najazd – tym razem ze strony Szwecji. W ciągu trzymiesięcznej kampanii późnym latem i jesienią 1655 r. Szwedom udało się zająć całą zachodnią część Rzeczypospolitej, a we wrześniu oblegli Kraków, broniony przez Stefana Czarnieckiego. W Krakowie działała mennica, w której przebijano na żołd dla obrońców zawartość skarbca zamkowego i nieco sreber kościelnych. Miasto skapitulowało 19 października 1655 r., a stemple mennicze zostały przejęte i wykorzystane przez okupantów.