Pierwszym wymyślonym językiem programowania był Plankalkül, zaprojektowany przez niemieckiego pioniera informatyki Konrada Zuse w latach 40. XX wieku, ale znany publicznie dopiero w 1972 r. (a wdrożony w 1998 r.). Natomiast pierwszym znanym i praktycznie powszechnie stosowanym wysokopoziomowym językiem programowania był Fortran, opracowywany w latach 1954–1957 przez zespół badaczy IBM pod przewodnictwem Johna Backusa. Użyteczność Fortranu doprowadziła do powołania komitetu naukowego w celu opracowania „uniwersalnego” języka komputerowego. Rezultatem ich wysiłków był ALGOL 58. Osobno John McCarthy z MIT opracował język programowania Lisp (oparty na rachunku lambda), pierwszy język mający pochodzenie akademickie, który znalazł zastosowanie praktyczne. Języki programowania stały się aktywnym tematem badań naukowych od lat 60. XX w. Kluczowe wydarzenia w historii teorii języków programowania:
Lata 50. XX w. Noam Chomsky rozwinął hierarchię Chomskiego w dziedzinie językoznawstwa;