Produkcja Prace przygotowawcze mały|Wojciech Jerzy Has, reżyser filmu Powieść Rękopis znaleziony w Saragossie polecił reżyserowi Tadeusz Kwiatkowski, późniejszy scenarzysta filmu. Has docenił znaczenie utworu w kulturze i historii, bogactwo postaci w nim występujących, a także zwrócił uwagę na narrację umożliwiającą eksperymenty filmowe z czasem i przestrzenią oraz zupełnie inne metody inscenizacji.
Has długo rozważał, jak dzieło Potockiego da się zaadaptować na język filmu. W wywiadzie udzielonym w 1963 czasopismu „Film” Has stwierdził, że chciał, aby Rękopis był realistyczną i poetycką zarazem przypowieścią o człowieku. Na plany reżysera nałożyła się równocześnie presja ze strony Komitetu Centralnego PZPR, który w Uchwale Sekretariatu KC w sprawie Kinematografii nawoływał do poszukiwania „tematyki wyrażającej postępowe idee i wyzwoleńcze dążenie narodu i ludu pracującego w 1000-letniej historii Polski, korzystać w tym zakresie z wybitnych dzieł polskiej literatury”.