Johannes Franciscus „Franz“ Haniel (ur. 20 listopada 1779 w dzielnicy Ruhrort – dzisiaj Duisburg, zm. 24 kwietnia 1868 tamże) – niemiecki przedsiębiorca. Jego imieniem i nazwiskiem nazwano rodzinny biznes – Franz Haniel & Cie.. Syn niemieckiej przedsiębiorczyni – Aletty Haniel.

Życiorys Franz Ha­ni­el był najmłodszym synem Alet­ty i Ja­coba Wil­helma Ha­ni­ela, który to w 1756, przed bramami dzielnicy Ruhrort zbudował tak zwany – niem. Pack­haus – budynek mieszkalno-biurowy. Dzisiaj znajduje się tam Muzeum Haniel. Zgodę na zbudowanie tam domu otrzymał od króla Prus – Fryderyka II Wielkiego. W tym budynku, 23 lata później urodził się Franz Haniel.

Haniel miał jedenaścioro rodzeństwa. Tylko czworo dzieci osiągnęło wiek dorosły – w tym Franz Haniel i jego starszy brat, Ger­hard (1774-1834).

Matka Haniela przywiązywała dużą wagę do wszechstronnego wykształcenia, więc Haniel uczył się czytać, pisać, ortografii, geografii, francuskiego, tańca, gry na flecie i skrzypcach. Podczas rewolucji francuskiej, 15- letni Haniel musiał porzucić szkołę i pomagać w biurze, przy rodzinnym biznesie.