Sztrafnicy, bataliony karne (штрафные батальоны, sztrafnyje bataliony; od rosyjskiego słowa штраф sztraf – kara, z niem. die Strafe) – radzieccy oficerowie, podoficerowie i po­litrucy skazani na pobyt w batalionach i kompaniach karnych, pełniący w nich służbę jako szeregowi żołnierze w swoich mundurach, ale z odprutymi oznakami stopni i bez odznaczeń. Podstawą do formowania jednostek „sztrafników” był rozkaz nr 227 Ludowego Komisarza Obrony Józefa Stalina z 28 lipca 1942 roku znany również jako „Ani kroku wstecz!”, wydany w czasie wojny radziecko-niemieckiej podczas II wojny światowej.

Geneza Oficerowie i żołnierze wszystkich rodzajów wojsk Armii Czerwonej (artylerzyści, pancerniacy, lotnicy, marynarze), którzy stchórzyli w obliczu wroga, nie wykonali rozkazu, szerzyli defetyzm, utracili sprzęt, dokonali samookaleczenia lub dezercji, po skazaniu przez wojskowe trybunały trafiali do karnych oddziałów. Innymi przyczynami były nieprzychylność dowódcy, cień podejrzenia o sprzyjanie nieprzyjacielowi lub kolaboracja z Niemcami.