Formacja społeczna (formacja społeczno-ekonomiczna) – sformułowany przez Karola Marksa model systemu społecznego (całości społecznej), posiadający wewnętrzną, endogenną dynamikę, którego elementami są siły wytwórcze i uwarunkowane nimi stosunki produkcji stanowiące bazę oraz nadbudowa z odpowiadającymi jej formami świadomości społecznej.
Marks traktował formacje społeczne zarówno jako typy społeczeństw, jak i kolejne etapy rozwoju społecznego, przy czym następstwo kolejnych formacji było ujmowane jako kierunkowe i nieodwracalne. Koncepcja ta zakładała, że nie można mówić o społeczeństwie jako czymś ogólnym, ponieważ występują różne jakościowo społeczeństwa w aspekcie zarówno historycznym, jak i geograficznym. Jest ono pewną całością, którego części dostosowują się do bazy.