Ziarnojadek żałobny (Sporophila luctuosa) – gatunek małego ptaka z podrodziny ziarnojadków (Sporophilinae) w rodzinie tanagrowatych (Thraupidae). Występuje w Ameryce Południowej – na wschodnich zboczach Andów od Wenezueli do Boliwii. Nie jest zagrożony.
Systematyka Gatunek ten jako pierwszy opisał Frédéric de Lafresnaye w 1843 roku, nadając mu nazwę Spermophila luctuosa. Nie wyróżnia się podgatunków.
Morfologia Dosyć duży jak na inne gatunki ziarnojadków ptak o stosunkowo długim ogonie i krótkim, okrągłym i silnym dziobie oraz ciemnobrązowych oczach. Samce mają czarną głowę z niewielkim, ale widocznym białym zabarwieniem w kształcie półksiężyca poniżej dolnej powieki, grzbiet, skrzydła i ogon czarne oraz biały spód ciała. Dziób samców jest niebieskawoszary. Samice są płowobrązowe na grzbiecie i spodniej części ciała, ale brzuch i okolice kloaki są w jaśniejszym odcieniu tego koloru. Mają matowy, czarniawy dziób. W ubarwieniu są podobne do samic ziarnojadka wąsatego, ale o nieco ciemniejszym i cieplejszym odcieniu. Młode osobniki ubarwieniem przypominają samice. Długość ciała 11 cm;