Działalność II Proletariatu została już w 1888 r. poważnie osłabiona na skutek dotkliwych aresztowań, jednakże idee socjalistyczne coraz bardziej rozpowszechniały się w Kongresówce za sprawą literatury marksistowskiej, której udało się ominąć carską cenzurę. Do rąk czytelników trafiły trzy tomy „Pism pomniejszych” Marksa, „Początki cywilizacji” Engelsa (pod tym tytułem ukazała się znana praca Engelsa „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”) oraz szereg innych broszur, wydanych głównie zagranicą. Strawnym dla cenzury okazał się również „Kapitał”, który wyszedł w przekładzie polskim w trzech zeszytach pod redakcją Ludwika Krzywickiego. Krzywicki przyczynił się w dużym stopniu do popularyzacji marksizmu w Polsce we wczesnym okresie ruchu robotniczego.
Rozłam w polskim ruchu robotniczym mały|Do Lwowskich Robotników budowlanych – odezwa z 1896 r. W dniach 17–21 listopada 1892 r. odbył się w Paryżu zjazd działaczy „Pobudki”, „Zetu”, „Przedświtu” i Zjednoczenia (organizacji utworzonej przez niektórych aktywistów II Proletariatu odrzucających taktykę terroru indywidualnego). Zjazd powołał do życia Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich. W lutym-marcu 1893 r. w wyniku zjednoczenia Związku Robotników Polskich i II Proletariatu utworzona została w kraju Polska Partia Socjalistyczna.