Scott wykorzystuje jego postać, okazać solidarność z dążeniami konwenantystów do uzyskania swobód religijnych, a jednocześnie zdystansować się od ich fanatyzmu. lewo|mały|Zamek Bothwell, który zainspirował Scotta do stworzenia Tillietudlem, zamku lady Margaret Bellenden. Dzięki licznym zbiegom okoliczności Morton ma okazję spłacić dług wdzięczności w stosunku do swego nieprzyjaciela i rywala o względy Edith, lorda Evendale'a. Konwenantyści po liku zwycięstwach ponoszą ostatecznie klęskę w bitwie pod Bothwell Bridge, gdzie dowodzi lord Claverhouse. Morton, wzięty do niewoli, zostaje skazany na wygnanie. Po latach zmiany polityczne pozwalają mu powrócić. Lord Evendale ginie w zasadzce, a Morton poślubia Edith.
Charakterystyka powieści Z literackiego punktu widzenia Szkoccy purytanie należą do najlepiej skonstruowanych powieści Scotta. Całość jest żywa i zwarta. Autorowi udało się nasycić pełną nadprzyrodzonych elementów legendę elementami realistycznymi. Znakomicie oddał przemianę ideową głównego bohatera, jego wahania między jednym a drugim stronnictwem toczącej się wokół niego wojny domowej. Słabiej wypadł wątek romansowy, na którą składają się raczej rożne momenty wzajemnego przywiązania niż namiętnych porywów. Autor dał w swojej powieści galerię postaci niezwykle żywotnych i dynamicznych.