Spis rzymskich prostytutek pochodzący z około 1500 roku posługuje się wyrazem kurtyzana w odniesieniu do wszystkich prostytutek. Najwyższa ich klasa nazywana była honeste cortigane (czcigodne dziewki) lub cortesane tamose (sławne dziewki). Do tej klasy zaliczano około 200 ladacznic, które stanowiły znikomą mniejszość wobec 6800 cortesane puttane (kurtyzan – dziwek) lub Della minor sorte (pośledniejszego rodzaju). Na ogół pod pojęciem kurtyzana rozumiano wolną prostytutkę, która w przeciwieństwie do prostytutki pracującej w domu publicznym – przyjmowała klientów we własnym, eleganckim mieszkaniu, przy czym klienci ci byli mniej liczni, ale za to o wiele bogatsi. W XVI wieku kurtyzany najliczniej były spotykane w Rzymie i Wenecji. Tam bowiem znajdowały się odpowiednie warunki dla przodującej elity prostytutek, zapewniając im luksus, różne ekstrawagancje i możliwość wyżycia się. W Wenecji zatrzymywali się przede wszystkim przejezdni, bogaci, obcy kupcy i patrycjusze, którzy chcieli spróbować radości życia. W Rzymie natomiast ośrodek luksusowego życia stanowił dwór papieski, liczni kardynałowie, świeccy urzędnicy papiescy, arystokracja i dyplomaci. Włoskie kurtyzany zawdzięczały swoją niemal legendarną sławę uduchowionemu erotycznemu wyrafinowaniu. Dotyczy to zwłaszcza najbardziej wykształconych z nich, takich jak Imperia (zob.