Ma miejsce na przykład, gdy prowadzimy swobodną rozmowę i bez ustalania reguł czy skupiania się, potrafimy mówić na zmianę. Ja i inni – zdolność do rozumienia i interpretowania własnego stanu umysłu („Co czuję?”, „Dlaczego tak się zachowałem?”) oraz stanów innych ludzi („Co go rozzłościło?”). Poznawcza/uczuciowa – wolny od emocji aspekt poznawczy mentalizacji (czyli teoria umysłu odwołuje się właśnie do tego aspektu mentalizacji) definiuje się go jako zdolność do tworzenia reprezentacji poznawczych stanów umysłu oraz przypisywania przekonań i pragnień. Przeciwieństwem mentalizacji poznawczej jest mentalizacja afektywna, czyli rozpoznawanie, rozumienie i antycypowanie stanów emocjonalnych. Dla optymalnego funkcjonowania oba te wymiary powinny ze sobą współpracować, aby wnioskowanie było trafne. Zewnętrzna/wewnętrzna – mentalizacja cech zewnętrznych odnosi się do zachowań, a mentalizacja wewnętrzna do tego czego nie widzimy – myśli i uczuć.