*čędo, pod wpływem spółgłosek nosowych m i n, pierwotne *a rozwija się jak *ǫ, np. snăga, znăm < snaga, znam, większość gwar zachowuje fonem ʒ (dz), a także nie upraszcza końcowych grup -st i -št, grupa čr- na większości obszaru przeszła w cr-, np. crn, crven, creslo, zaś na peryferiach, np. w gwarze ochrydzkiej przeszła w čer-, np. čerevo, čerešna. gwary zachodniomacedońskie są bardzo zróżnicowane pod względem obecności fonemów f, i ǯ (dž), a także pod względem realizacji ḱ i ǵ, które również rzadko są odrębnymi fonemami, zachowane jest stare ʒ (dz), np. noʒe, bubreʒi, beleʒi – liczba mnoga od noga, bubreg, beleg, zachowane jest także miękkie l’, np. kl’uč, nedel’a, prijatel’, na miejscu prasłowiańskich *ť, *ď są št i žd, względnie šč, žǯ (ždž), np. gašti, mežda lub gašči, mežǯa, na ogół brak fonemu χ, np. leb, prav < psł. *xlěbъ, *porxъ, jedynym wyjątkiem jest gwara ochrydzka zachowująca χ, w południowej części obszaru dialektalnego zachowane jest szczególnie wiele śladów rezonansu nosowego, np. janʒa ‘choroba’, gangliv ‘mówiący przez nos’, dentelina ‘dzięcielina’, grendel ‘dyszel radła albo pługa’, dronk ‘drąg’, por. scs. ѩѕа, гѫгънивъ, pol. dzięcielina, grządziel, drąg.