Malborgowie wywodzili się ze szlachty kurlandzkiej, Sołtykowie zaś z polskiej, która w niepodległej ojczyźnie utraciła znaczenie i wpływy, co wpłynęło na lekceważący stosunek pani Sołtykowej do rzeczywistości politycznej państwa.
Mikrosocjologizm powieści eksponuje przede wszystkim te cechy obyczajowe, które stanowią zaczyn dla zjawisk sfery psychicznej: izolacji od ludzi z zewnątrz, zwłaszcza z innych kręgów społecznych, udawanej głębi, frazesów i konwenansów, a także towarzyskiej celebry. Jedną z osób spoza zamkniętego świata jest narrator, najpierw urzędnik u Malborga, a następnie jego zięć, u którego z momentem wejścia w nową rolę rodzi się nikczemne uczucie zawiści do Szymka Sołtyka, które z czasem rozkwita do rozmiarów rzadko spotykanej obsesji. Narrator skupia się właśnie na drobiazgowym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności, które doprowadziły do narodzin tej emocji. Jej genezę znajduje naprzemiennie, to w środowisku, to w sobie. Jako jedną z przyczyn biernego zachowania wobec niej, co charakterystyczne dla Brezy, odnajduje w fascynacji inteligenta blichtrem arystokracji.