Pierścień Wielkiej Damy, czyli Ex-machina-Durejko – dramat Cypriana Kamila Norwida napisany w roku 1872. Ta sztuka stała się najczęściej wystawianą sztuką teatralną Norwida, choć jak wiele jego dzieł zyskała uznanie dopiero długo po jego śmierci (wydana drukiem w 1933, wystawiona w 1936).

Okoliczności powstania utworu W maju 1872 Stanisław Koźmian, który jesienią 1871 objął dyrekcję teatru krakowskiego po Adamie Skorupce, ogłosił, wzorem swego poprzednika, konkurs na utwór dramatyczny i wyznaczając trzy nagrody w wysokości 500, 250 i 150 złr. Norwid powiadomiony o konkursie przez przyjaciela Bronisława Zaleskiego, dość sceptycznie odniósł się do tego przedsięwzięcia. Później jednak, nakłoniony przez Zaleskiego, który myślał o wysłaniu na konkurs Aktora, lub znęcony nagrodą (znajdował się bowiem w bardzo trudnej sytuacji finansowej), zdecydował się wziąć udział w konkursie, pisząc zupełnie nowy dramat. Do pracy nad Pierścieniem zasiadł najpóźniej w czerwcu. Termin składania prac był krótki, został bowiem wyznaczony na 1 grudnia. W lipcu poeta nawiązał kontakt towarzyski z generałową-wdową Jadwigą Zamoyską.