Wszystkie te elementy połączyły się, gdy 7 maja 1871 poeta przeczytał w Journal Officiel instrukcję dla wizytatorów szkolnych upominającą aby żadnego obrazu, krucyfiksu, madonny, słowem: żadnej postaciowej ruchomości wrażenie robić mogącej na małoletnich sala szkolna nie obejmowała. Poeta zaprotestował przeciw temu poleceniu w pisanym na gorąco szkicu Przyczynek do «Rzeczy o wolności słowa». Później, zapewne jeszcze w 1871 uczynił z tego epizodu, przeniesionego w realia Polski stanisławowskiej temat poematu Emil na Gozdawiu, w który wplótł anegdoty o Prażmowskim i Kuliszewskim. Utwór musiał powstać pomiędzy czerwcem a grudniem tego roku, równocześnie z poematem Assunta i pracą nad tragedią Kleopatra i Cezar. Poemat przetrwał w stanie niedokończonym. Pierwotnie musiał go jednak poeta ukończyć, skoro zabrał się w jakiś czas później za jego przepisanie. Zachowany autograf jest bowiem niewątpliwe kopią sporządzoną przez Norwida. Utwór ukazał w 1915 w Warszawie w trzecim zeszycie Myśli Polskiej staraniem Zenona Przesmyckiego.