W 1890 roku 76% portugalskiej populacji w wieku powyżej 7 lat nie umiało czytać ani pisać. Z kolei w 1900 roku analfabetyzm wynosił 78,6%. W 1920 roku, w czasach I Republiki, wskaźnik analfabetyzmu wynosił 71%. Po roku 1920 odsetek ten powoli wzrastał. Sytuacja ta kontrastowała z innymi krajami europejskimi, w których umiejętność czytania i pisania rozwijała się stopniowo między XVIII a początkiem XX wieku. Stopień rozwoju szkolnictwa w Portugalii w 1910 roku był mniej więcej taki, jak w Hiszpanii w latach 1850–1860.
W okresie Nowego Państwa, a zwłaszcza w okresie między 1926 a 1974 rokiem, analfabetyzm wciąż utrzymywał się na wysokim poziomie, co było zgodne z ówczesną strategią „zaprogramowanego obskurantyzmu”. Szkoła w tym okresie historycznym służyła za narzędzie indoktrynacji dzieci i szerzenia propagandy. Jednak po II wojnie światowej, pod presją organizacji międzynarodowych, takich jak UNESCO i Bank Światowy, rząd został przymuszony do stopniowego zwiększania dostępu do szkół i inwestowania w edukację społeczeństwa, co miało być sposobem na modernizację kraju.