Był to początek okresu krwawego terroru stosowanego za pomocą powołanego w krótkim czasie do życia specjalnego wojska składającego się z kilku tysięcy ludzi zwanych oprycznikami, którzy nosili czarne uniformy, a ich znakami rozpoznawczymi były miotła (symbol oczyszczania kraju) i psia głowa (symbol wierności i nieprzejednanej walki w obronie cara).
Scena przedstawiona na obrazie ma miejsce w krużganku pałacowym pod obszernymi arkadami, gdzie u wejścia stoi car w mitrze i obszernym brązowym płaszczu podbitym futrem. Jego twarz wyraża gniew i przestrach, w lewej ręce trzyma laskę zakończoną toporkiem, w prawej otwartą księgę. Zza jego prawego ramienia wysuwa się syn Fiodor, z lewej u dołu widoczny jest zarys postaci chylących się przed nim w pokłonach. Powyżej ojca i syna znajdują się dwie postaci opryczników w kapturach trzymające miotły, po prawej zarys grupy bliżej nie zidentyfikowanych osób. Całość utrzymana w tonach brązowożółtawych z przewagą sepii, co nadaje wszystkiemu lekki charakter grozy, dowód szaleństwa, a także, poprzez dobór gamy kolorystycznej, pewne zepsucie moralne.
„Szkic” został wykonany techniką olejną na płótnie o wymiarach 46,5 × 84,5 cm w 1874 roku.