Podstawowym wymogiem społeczeństwa kapitalistycznego jest to, że duża część populacji nie może posiadać samowystarczalnych źródeł, które pozwoliłyby im na niezależność, i zamiast tego jest zmuszana do sprzedawania swojej pracy za wynagrodzeniem.

W połączeniu z krytyką kapitalizmu Marks był przekonany, że klasa robotnicza, ze względu na swój stosunek do środków produkcji i przewagę liczebną w kapitalizmie, będzie siłą napędową rewolucji socjalistycznej.

W książce Imperializm jako najwyższe stadium kapitalizmu (1916) Włodzimierz Lenin próbował rozwijać teorię marksistowską i argumentował, że kapitalizm prowadzi do kapitalizmu monopolistycznego – który nazywał także „imperializmem” – w celu znalezienia nowych rynków i zasobów, co reprezentowało jego zdaniem ostatni i najwyższy etap kapitalizmu.

Niektórzy XX-wieczni ekonomiści marksistowscy uważali kapitalizm za formację społeczną, w której kapitalistyczne procesy klasowe dominują, ale nie są jedyne. W owych procesach praca dodatkowa przybiera formę wartości dodatkowej, użytecznej jako kapitał;