thumb|Orzech modlitewny w postaci zamkniętej; eksponat z Metropolitalnego Muzeum Sztuki

Orzech modlitewny – mała drewniana przepołowiona kulka o średnicy przeciętnie wynoszącej od 4 do i misternie wyrytej zewnętrznej powierzchni z gotyckim motywem, otwierana i zamykana za pomocą zawiasów i zaczepu, przypominająca kształtem i wielkością orzech, w środku której znajdują się ręcznie wyrzeźbione miniaturowe przedstawienia scen religijnych m.in. z życia Jezusa, z detalami o wielkości mniejszej niż . Orzechy modlitewne pochodzą z początku XVI wieku. Miały za zadanie pomóc skupić się na modlitwie.

Historia Orzechy modlitewne pojawiły się w Europie około 1500 roku. Produkcja miniaturowych bukszpanowych obiektów do praktykowania wiary, obok orzechów modlitewnych, także różańców, ołtarzyków, grawerowanych tabliczek, memento mori w postaci czaszek i trumien, łączyła się ze wzrostem zainteresowania uprawianiem osobistej pobożności w latach 1475–1525.

Orzechy modlitewne były wytwarzane w Niderlandach. Sławne na początku XVI wieku atelier znajdowało się w Delfcie i należało do Adama Dircksza. Ogółem powstało bardzo niewiele orzechów modlitewnych.