Okręty szkolne można podzielić na: okręty szkolne żaglowe okręty szkolne przystosowane ze statków handlowych lub transportowców (np. ORP „Gryf” – powojenny) okręty szkolne przebudowane ze zdeklasowanych okrętów bojowych okręty szkolne specjalnej budowy (np. niemiecki „Deutschland” i polski ORP „Wodnik”) okręty uniwersalne, pełniące zarazem funkcje szkolne i bojowe (np. fiński stawiacz min „Pohjanmaa” i polski przedwojenny ORP „Gryf”).
Wśród okrętów szkolnych specjalnej budowy można wyróżnić wszechstronnie uzbrojone okręty, przeznaczone także do pełnienia funkcji bojowych podczas wojny, np. eskortowych (np. francuski krążownik szkolny „Jeanne d’Arc” z okresu międzywojennego i niemiecki powojenny „Deutschland”). Należy je odróżnić od uniwersalnych okrętów bojowych, w których funkcja szkolna jest uzupełnieniem zasadniczego przeznaczenia (np. polski stawiacz min „Gryf”). Z drugiej strony, budowane są prostsze okręty szkolne zbliżone konstrukcyjnie do okrętów pomocniczych, na ogół słabo uzbrojone. Mogą one również na wypadek wojny na ogół pełnić funkcje pomocnicze, jak sztabowe, okrętów-baz lub okrętów szpitalnych (np. polski ORP „Wodnik”).