Tomasz Kołodziejczak, któremu przypisuje się ukucie terminu, opisał te utwory jako reakcję na społeczne strachy końca dziesięciolecia. Pewną rolę w formowaniu gatunku mogły odegrać powieści zachodnie krytykujące tradycyjny model religijności; zwłaszcza Kantyczka dla Leibowitza amerykańskiego pisarza Waltera M. Millera (1959; przekład polski 1991) i brytyjskiego pisarza Michaela Moorcocka (1969, przekład polski 1992). mały|Rafał Ziemkiewicz, którego opowiadanie „Jawnogrzesznica” uważane jest za formatywne dla gatunku. Teksty klerykal fiction są często określane jako krytyczne wobec religii. W 1994 r. Tadeusz A. Olszański zaproponował podział fantastyki religijnej na wyznawczą, teistyczną i klerykal fiction, tę ostatnią charakteryzowaną przez podejście „antykościelne” (ale niekoniecznie bez perspektywy teistycznej). W 2006 Tomasz Smejlis podobnie napisał, że twórczości «klerykal fiction» nie można odczytywać jako jednoznacznie antykatolickiej. Raczej takie opowiadania […] są atakiem wymierzonym w skostniałe struktury kościelne, których przedstawiciele zatracili swoją misję na rzecz osobistych korzyści”. W 1995 r.