Peter Connolly: Grecja i Rzym na wojnie, dz. cyt., s. 158..
Reformy Mariusza pod koniec II wieku p.n.e. zmieniły rolę manipułów w armii. Trzy manipuły (6 centurii) tworzyły kohortę, która odtąd stała się podstawową jednostką taktyczną, podczas gdy manipuły jako jednostka operacyjna utraciły istotne znaczenie na polu walki. Liczbę żołnierzy w nich zrównano, a podział na uzbrojonych teraz jednakowo (miecz i pilum) hastati, principes i triarii też przestał mieć znaczenie poza hierarchizacją rang centurionówPeter Connolly: Grecja i Rzym na wojnie, dz. cyt., s. 263.. Najwyższe stanowisko w kohorcie miał prior manipułu triarii, najniższe – hastati; prior był zawsze wyższy rangą od posteriora. Najwyższym rangą centurionem w legionie był tzw. primipilus, czyli prior manipułu triarii w pierwszej kohorciePeter Connolly: Grecja i Rzym na wojnie, dz. cyt., s. 272.. Manipuły jako pododdziały nadal stanowiły część legionu zdolną samodzielnie działać i wykonywać określone zadania na szczeblu taktycznym, lecz skuteczniejszą i częściej wykorzystywaną jednostką w jego składzie była już kohorta.
Uwagi
Przypisy