Poprzednia lokacja miasta na zachodnim brzegu Gopła dokonana prawdopodobnie w 1303 przez księcia kujawskiego i łęczyckiego nie powiodła się. mały|left|Kruszwica na litografii Napoleona Ordy (1880) Potop szwedzki, mający miejsce w latach 1655–1660 spowodował zniszczenie miasta i spalenie jego zamku.
W wyniku I rozbioru polski Kruszwica 5 sierpnia 1772 została włączona do zaboru pruskiego. Przez cały okres panowania pruskiego piastowski gród był dla Polaków symbolem patriotyzmu i polskości.
Miasto systematycznie, lecz powoli rozwijało się. Koniec XIX w. był dla Kruszwicy zdecydowanie korzystny, gdyż oddano do żeglugi uregulowaną Noteć, która połączyła Kruszwicę z Kanałem Bydgoskim. W mieście wybudowano także cukrownię.
Okres międzywojenny to dalszy rozwój miasta, w szczególności poczyniono duże inwestycje w sektorze rolno-spożywczym. Tendencja została zachowana i w latach 1952–1956 wybudowano zakłady przemysłu tłuszczowego oraz Wytwórnię Win i Przetworów Owocowo-WarzywnychWojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 , s. 170., które w 1976 roku otrzymały największą w Polsce olejarnię (90 000 ton oleju rocznie)Bogusław Mansfeld „Toruń i okolice. Przewodnik”, Sport i Turystyka 1977, s. 139..