Przyjmuje się, że performancja językowa jest ściśle uzależniona od posiadanej kompetencji, lecz kształtują ją również czynniki zewnętrzne, takie jak ograniczenia pamięci i stan psychologiczny mówiącego. Czynniki te nie pozostają bez wpływu na kształt języka mówionego, gdyż wywołują różnego rodzaju lapsusy językowe (choć nie rzutują one na faktyczną znajomość języka). Oznacza to, że istnieje konieczność odróżniania wypowiedzi dewiacyjnych od niedewiacyjnych, przy czym rozróżnienie to powinno się opierać na poczuciu rodowitego użytkownika języka. W językoznawstwie zakłada się, że rodowitych użytkowników języka z definicji cechuje zdolność tworzenia sformułowań idiomatycznych, sensownych i poprawnych gramatycznie, a także umiejętność oceniania wypowiedzi innych osób w oparciu o przyswojoną wiedzę. Z tej perspektywy osoby dorosłe nie popełniają z zasady systematycznych błędów w swoim języku ojczystym, choć mogą od czasu do czasu popełniać omyłki słowne (przejęzyczenia)Za błędy spotykane u native speakerów można też uznać jednostkowe (nieutrwalone) malapropizmy, polegające na niecelowym użyciu słowa o mylnym znaczeniu zamiast podobnego w brzmieniu właściwego wyrazu;