Po powrocie ze służby wojskowej rozpoczął proces uwłaszczania chłopów. W 1816 r. został mistrzem wolnomularskim loży «Pochodnia Północna» w Mińsku. W 1824 założył szkoły wiejskie: dla dziewcząt w Pocieczole oraz dla chłopców w Radkowszczyźnie. Po zawodzie miłosnym w 1828 r. wyjechał na rok do Warszawy, wówczas podjął dwie próby samobójcze. Po powrocie do Radkowszczyzny poświęcił się całkowicie sprawom społecznym i oświatowym.
Bankructwo i schyłek życia
Ze względu na pogarszający się stan majątku Dominik Moniuszko opuścił swoje tereny w 1843 r. i wyjechał do Mińska. Tam spędził ostatnie lata życia umierając podczas epidemii cholery w 1848 r. Istnieją rozbieżne informacje dotyczące dokładnej daty jego śmierci. Alojzy Kuczyński pisze o 24 października, a Aleksander Jelski o 24 sierpnia, argumentując, że w październiku epidemia w Mińsku już się skończyła. Moniuszko został pochowany na cmentarzu na Złotej Górce, gdzie obecnie znajduje się kościół św. Rocha (św. Trójcy) w Mińsku.
Działalność społeczno-oświatowa Uwłaszczenie