Ilja Nikołajewicz Uljanow (; ur. w Astrachaniu, zm. w Symbirsku) – rosyjski działacz oświatowy i urzędnik państwowy, ojciec bolszewickiego rewolucjonisty Włodzimierza Lenina.
Życiorys Urodził się w Astrachaniu. Jego ojcem był Nikołaj Wasiljewicz Uljanow (lub Uljanin; 1765–1838), portowy krawiec i były poddany prawdopodobnie czuwaskiego, mordwińskiego, rosyjskiego lub kałmuckiego pochodzenia, pochodzący z obwodu siergackiego guberni niżnonowogrodzkiej. Wolność otrzymał od właściciela ziemskiego Stiepana Michajłowicza Brechowa. Matka Ilji, Anna Aleksiejewna Smirnowa (1793–1871), była pół-Kałmuczką, pół-Rosjanką i córką mieszczanina Aleksieja Łukjanowicza Smirnowa, syna Łukjana Smirnowa. Nikołaj poślubił 30-letnią Annę w 1823 roku i miał z nią pięcioro dzieci: Ilja miał trzy siostry i brata.
Ukończył studia na Wydziale Fizyki i Matematyki Uniwersytetu Kazańskiego w 1854 r. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XIX wieku uczył matematyki i fizyki w Instytucie Penzeńskim dla rosyjskiej szlachty, a później w gimnazjum i szkole dla kobiet w Niżnym Nowogrodzie. Mniej więcej w tym czasie ożenił się z Marią Aleksandrowną Blank.