Macierz układu (także macierz modelu, macierz regresorów, macierz planu eksperymentu, macierz zmiennych objaśniających, macierz obserwacji, macierz projektowa, ang. design matrix) – wykorzystywana w modelowaniu statystycznym macierz zawierająca wartości zmiennych objaśniających dla zebranych obserwacji, najczęściej oznaczana przez X. Macierz układu stosowana jest np. w analizie regresji i w analizie wariancji. Każdy wiersz reprezentuje pojedynczy obiekt, a kolejne kolumny odpowiadają zmiennym. Macierz może zawierać zmienne ilościowe, a także zero-jedynkowe zmienne sztuczne wskazujące na przynależność obiektu do danej grupy; może również zawierać kolumnę z samymi jedynkami.

Zaletą koncepcji macierzy układu jest to, że może ona znaleźć zastosowanie dla wielu różnych planów eksperymentalnych i modeli statystycznych, w tym dla analizy wariancji, analizy kowariancji i regresji liniowej.

Definicja Macierz układu to macierz , w której (element w j-tej kolumnie i-tego rzędu macierzy ) zawiera wartość j-tej zmiennej powiązanej z i-tym obiektem.

Model regresji liniowej można przedstawić w formie macierzowej: