Historia O współcześnie rozumianej teologii duchowości jako dyscyplinie naukowej można mówić od przełomu wieków XIX i XX, kiedy to papieże, którym zależało na właściwej formacji adeptów do kapłaństwa, zabiegali o wprowadzenie do wykładów seminaryjnych wyodrębnionego niejako z teologii moralnej traktatu o ascetyce. Jednak elementy dotyczące życia duchowego zawsze obecne były w doktrynie Kościoła, już od czasów ojców Kościoła. Papież Pius X zalecił ascetykę jako przedmiot seminaryjny w wydanym 1 września 1910 roku motu proprio Sacrorum antistitum. W programie studiów uniwersyteckich zagadnienia ascetyczne wprowadziły najpierw rzymskie wszechnice papieskie, najpierw w 1917 roku Angelicum, a zaraz potem w 1919 roku Gregorianum.
Bodźcem do rozwoju teologii duchowości było ogłoszenie św. Jana od Krzyża doktorem Kościoła w 1926 roku przez papieża Piusa XI. W konstytucji apostolskiej Deus Scientiarum Dominus z 12 czerwca 1931 Pius XI całkowicie wyodrębnił ascetykę (), czyniąc ją nowym przedmiotem wykładowym. Zaczęły powstawać ośrodki naukowe zajmujące się kultywowaniem badań nad teologią duchowości. W 1935 karmelita o. Anzelm Gądek powołał do istnienia rzymskie Teresianum. W Polsce katedrę teologii ascetyczno-mistycznej powołano na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w 1957 roku.