Łukasz – postać z powieści Teodora Parnickiego Robotnicy wezwani o jedenastej, dla której wzorem był biskup nowogrodzki Łukasz Żydzięta.
Życiorys Łukasz, chłopiec chazarski, dostał się do niewoli u Pieczyngów po zdobyciu Kijowa w sierpniu 1018. Wykupił go za pierścień podarowany mu przez cesarza Ottona III, opat tyniecki, Aron i zabrał ze sobą, wyruszając na misję do Konstantynopola. W stolicy Bizancjum pozostawił go pod opieką cesarzówny Teodory. Na jego rozwój intelektualny silnie oddziałało nauczanie Michała Psellosa. Na cesarskim dworze poznał też młodziutkiego Stanisława, przyszłego biskupa krakowskiego.
W Konstantynopolu w 1032 roku złożył śluby zakonne. W rok później wyruszył na wschód w poszukiwaniu pierścienia swego dobroczyńcy. Odwiedził Persję i Chorezm. Zdobył rozległą wiedzę medyczną, między innymi studiując u Awicenny w Ekbatanie. Po powrocie ze Wschodu, w uznaniu swej wiedzy medycznej i znajomości greki, został mianowany biskupem nowogrodzkim przez księcia kijowskiego, Jarosława Mądrego. W 1036 roku odwiedził w Konstantynopolu cesarzową Teodorę. Nosił się wówczas z zamiarem odwiedzenia w Brauweiler Arona i oddania mu jego pierścienia. Teodora przekonała go jednak, że jego dobroczyńca przebywa w kraju Tolteków.