Zmiany ustrojowe realizowano w bardzo trudnych warunkach powojennego wyniszczenia kraju. Dostępne zasoby kierowano na cele związane z utrwaleniem zdobytej przez komunistów władzy, a więc tworzenie armii i sił bezpieczeństwa wewnętrznego. Olbrzymie trudności wystąpiły w zakresie aprowizacji ludności oraz zaopatrzenia przemysłu w surowce i energię. Wielkie problemy stwarzało odtworzenie i utrzymanie systemu transportowego. W celu podtrzymania życia gospodarczego powszechnie sięgano do przymusu i łamano prawa obywatelskie. Jednak nie rezygnowano z tak popularnych działań, jak przejściowe wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy.

Komunizm wojenny (1918–1921)

Na wiosnę 1918 r. sytuacja gospodarcza Rosji Radzieckiej pogorszyła się w rezultacie pokoju brzeskiego i nasilenia wystąpień przeciwników nowej władzy. W wyniku przesunięcia granic zachodnich Rosja utraciła 33% zakładów przemysłowych, 75% kopalń węgla i rud żelaza, 32% gruntów uprawnych, 26% sieci kolejowej, a przede wszystkim 62 mln obywateli. Priorytetem gospodarki stało się zaopatrzenie w broń i żywność Armii Czerwonej, walczącej z oddziałami białych oraz z interwencją zewnętrzną. W tym celu w latach 1918–1921 realizowano politykę komunizmu wojennego.