mały|Brewiarz Rzymski (Breviarium Romanum), wydanie z 1638 (sprzed reform Piusa X): widoczne teksty własne matutinum na niedzielę Sześćdziesiątnicy – trzy czytania pierwszego nokturnu z Księgi Rodzaju oraz trzy czytania drugiego nokturnu ze świętego Ambrożego; po każdym czytaniu następuje responsorium Nokturn (łac. nocturnum; z officium nocturnum – oficjum nocne) – część składowa matutinum, nocnej godziny kanonicznej w tradycyjnym obrządku rzymskim i jego wariantach oraz tradycyjnym ambrozjańskim. W obrządku rzymskim jest jeden lub trzy nokturny, a w obrządku monastycznym jeden, dwa lub trzy. Księga ze śpiewami na tę część oficjum nosi nazwę nokturnału.

Obrządek rzymski (tradycyjny) mały|Początek pierwszego nokturnu Bożego Narodzenia w rękopiśmiennym brewiarzu (ok. 1430): widoczne antyfony, incipity psalmów, tekst absolucji i błogosławieństwa oraz pierwsze czytanie (Iz (9, 1–6) W zależności od rangi dnia liturgicznego matutinum ma jeden lub trzy nokturny. W dawniejszej terminologii liturgicznej używało się więc rozróżnienia na officia novem lectionum (oficja z dziewięcioma czytaniami, czyli bardziej uroczyste – trzy nokturny) i officia trium lectionum (oficja z trzema czytaniami, czyli mniej uroczyste – jeden nokturn).