Zbiorowisko to występuje w dolinach większych rzek, w których akumulacja nanosów rzecznych powoduje powstawanie mad z piasków i namułów. Ich siedlisko cechuje się dużą zmiennością warunków. Bywa silnie uwodnione i zalewane podczas wezbrań, które wzbogacają je w składniki pokarmowe. Z kolei poza tymi okresami poziom wody często spada, a składniki decydujące o żyzności siedliska są wypłukiwane z gleby.
Rozległe płaty wiklin wykształcają się na płaskich i słabo nachylonych brzegach rzek w zasięgu przeciętnych stanów wody. Tam, gdzie brzegi są strome, zarośla tworzą wąskie pasmo o uproszczonej budowie i składzie. W przypadku spadku dynamiki oddziaływań rzeki w miejscu wiklin rozwijają się łęgi wierzbowo-topolowe.
Jako zbiorowisko nieleśne nie są ujmowane w typologii siedliskowej lasów.
Wikliny nadrzeczne są istotnym siedliskiem dla wielu gatunków zwierząt.
Skład gatunkowy thumb|Gałązka wierzby wiciowej – gatunku najczęściej i najliczniej rosnącego w wiklinach nadrzecznych Charakterystyczna kombinacja gatunków