Podstawą są normy i (ukryte) zasady, które formalnie obowiązują wszystkie grupy społeczne jednakowo. Dochodzi jednak do dyskryminacji strukturalnej, gdy ich praktyczne stosowanie – poprzez określone postawy lub działania – powoduje, że niektóre podgrupy społeczne doświadczają znacząco gorszego traktowania.
Rozróżnienie między dyskryminacją strukturalną a instytucjonalną w literaturze nie jest jednoznaczne. Niektórzy autorzy określają pośrednie formy dyskryminacji mianem strukturalnych. Według Gomolli dyskryminacja strukturalna (w przeciwieństwie do instytucjonalnej) oznacza „historyczne i społeczno-strukturalne nagromadzenie dyskryminacji, które nie może być już jednoznacznie przypisane konkretnym instytucjom”Mechthild Gomolla: Direkte und indirekte, institutionelle und strukturelle Diskriminierung. In: Albert Scherr, Aladin El-Mafaalani, Gökçen Yüksel (Hrsg.): Handbuch Diskriminierung. Springer VS, Wiesbaden 2017, S. 148 Dyskryminacja strukturalna często występuje w sposób ukryty i – podobnie jak dyskryminacja instytucjonalna – jest początkowo często nieuświadamiana przez uczestników, w tym także przez osoby dotknięte, ponieważ struktury społeczne uznawane są za oczywisteMechthild Gomolla: Direkte und indirekte, institutionelle und strukturelle Diskriminierung.