osiągnięcia działanie jest dziełem podmiotów podejmujących subiektywne decyzje dotyczące środków prowadzących do osiągnięcia celów. Wszystkie te decyzje podlegają ograniczającym naciskom za strony idei oraz warunkom sytuacyjnym.
Sposób działania jednostek określany jest przez ich orientacje, które są określone przez pięć par przeciwstawnych zmiennych: afektywne zaangażowanie – afektywna neutralność; całościowość – aspektowość; partykularyzm – uniwersalizm; przypisanie – osiąganie; orientacja na kolektyw – orientacja na własną osobę. Tworzy to pewien układ zmiennych wzorcowych danego aktora i pozwala analizować jego działania.
Nie tylko jednostki różnią się układem zmiennych wzorcowych. Dominacja pewnej orientacji w społeczeństwie określa jego rodzaj. Dzięki zmiennym wzorcowym 3 i 4 można wyróżnić cztery typy społeczeństw pod względem ich zaawansowania w procesie modernizacji społecznej. Są to: społeczeństwo przypisaniowo-partykularne (społeczeństwo tradycyjne); społeczeństwo uniwersalistyczno-osiągnięciowe (społeczeństwo nowoczesne, np. USA); społeczeństwo uniwersalistyczno-przypisaniowe (społeczeństwo radzieckie czasów stalinowskich); społeczeństwo partykularno-osiągnięciowe (społeczeństwa azjatyckie- np.