wszystko było jednym bez cech oceanem” (X.129.2) — obraz niezróżnicowanej pramaterii.

Narodziny pragnienia (kāma) „Lecz oto żądza powstała z początku, stając się myśli najpierwszym wysiewem...” (X.129.4) — kāma jako pierwszy impuls mentalny, „ziarno” kosmicznej intencjonalności odkrywane przez mędrców „w sercu”.

Sceptycyzm epistemologiczny „Ten, co na ziemię patrzy z najwyższego nieba — ten może wie o tym, a może też nie wie?” (X.129.7) — dopuszczenie, że wiedza o początku może być niedostępna nawet dla najwyższego boga.

Znaczenie filozoficzne Hymn funkcjonuje jako poetycki traktat filozoficzny: eksponuje potencjalność bytu, pragnienie jako zasadę twórczą i granice poznania. Zapowiada wątki rozwijane później w upaniszadach (Jednia/Brahman) i w systemie sāṅkhya (różnicowanie się z nierozróżnialnego stanu wyjściowego).

Purusha Sukta (X.90) Hymn 90 („Hymn o Puruṣy”) przedstawia alternatywną kosmogonię ofiarniczą: z kosmicznej Istoty — „tysiąc-głowej, tysiąc-okiej, tysięcznożnej” — przez akt ofiary wyłaniają się porządek kosmiczny i społeczny.

Treść i główne idee

Kosmos-organizm — świat jako ciało Puruṣy: „jedna ćwiartka” staje się światem stworzeń, „trzy ćwiartki” pozostają w sferze nieśmiertelnej.