Źródła nie są jednoznaczne w stosunku do jego kolejnych losów, aczkolwiek wszystkie zgadzają się, że pod koniec roku został aresztowany przez Sowietów. W 1944 roku van der Waals zdecydował się przedrzeć do wojsk alianckich, ale jego pierwsze próby ucieczki przez Jugosławię lub Rumunię nie udały się. Podjął kolejną próbę w grudniu 1944 roku, nawiązując kontakt z wojskami radzieckimi nacierającymi na południe od Budapesztu, licząc na rosyjskie wsparcie w osiągnięciu celu. W zamian przekazał Rosjanom rozmieszczenie i liczebność wojsk niemiecko-węgierskich, a także pozycje obrony przeciwlotniczej wokół Budapesztu (zob. oblężenie Budapesztu). Ze względu na jego wygląd (wysoki, blond włosy i niebieskie oczy) i fałszywe dokumenty Rosjanie podejrzewali, że mają do czynienia z niemieckim dezerterem lub szpiegiem (później został także oskarżony o współpracę w wywiadem brytyjskim.

Został zatrzymany przez Rosjan (prawdopodobnie przez elementy 4-ej Gwardyjskiej Armii, ok. 8 grudnia) i następnie przekazany rosyjskiej organizacji antywywiadowczej Smiersz. Poprzez Kijów, Van der Waals został przetransportowany razem z do Moskwy, gdzie w styczniu 1945 roku został uwięziony w więzieniu na Łubiance.