W Atenach klasycznych sykofantami nazywano osoby nadużywające prawa do wnoszenia oskarżeń prywatnych, które traktowały procesy sądowe jako źródło dochodu lub narzędzie nacisku politycznego. Z biegiem czasu, w językach nowożytnych (m.in. angielskim sycophant, francuskim sycophante) doszło do przesunięcia znaczenia od „oszczercy, fałszywego oskarżyciela” ku „pochlebcy, lizusowi”, co obecnie jest znaczeniem dominującym.
Znaczenie we współczesnym języku
W języku polskim „sykofancja” funkcjonuje jako rzeczownik abstrakcyjny oznaczający nieszczere, przesadne pochlebstwo, zachowanie lizusowskie lub nadskakujące wobec osoby posiadającej władzę, wpływy lub przewagę społeczną. Może odnosić się zarówno do jednostkowych zachowań (np. pochlebnych wypowiedzi kierowanych do przełożonego), jak i do trwałej postawy, cechującej się podporządkowaniem oraz kalkulacyjnym schlebianiem innym w celu uzyskania awansu, przywilejów lub ochrony.
W literaturze socjologicznej i psychologicznej sykofancja bywa rozumiana jako szczególny przypadek zachowań konformistycznych, związanych z asymetrią władzy, zależnością od ocen przełożonych oraz zewnętrzną motywacją jednostki.
Sykofancja w relacjach społecznych i organizacyjnych