Jego wydanie należy rozpatrywać w kontekście powojennej katastrofy gospodarczej, braku żywności, dezorganizacji struktury własnościowej oraz masowych przesiedleń ludności.
Dekret wprowadzał zasadę administracyjnego przymusu zagospodarowania gruntów rolnych, zarówno pozostających bez właściciela, jak i należących do osób, które z różnych przyczyn nie były w stanie ich uprawiać (np. z powodu wysiedlenia, śmierci, porzucenia lub braku siły roboczej). Organy administracji lokalnej (gromada) otrzymały szerokie kompetencje do oddawania gruntów w użytkowanie osobom trzecim, bez względu na dotychczasowe tytuły własnościDorota Safian, Obowiązek rolniczego użytkowania gruntów rolnych, w: Prawne instrumenty intensywnego zagospodarowania gruntów rolnych, red. M. Błażejczyk, i J. Paliwoda, Warszawa 1975, s. 9..
Zgodnie z dekretem z 1945 r. gromada była zobowiązana do zapewnienia należytego zagospodarowania użytków rolnych znajdujących się na jej terenie. Obowiązek ten mógł być realizowany poprzez wspólne wykonywanie prac rolnych, obejmujących w szczególności uprawę gleby, siew, pielęgnację roślin, zbiory, omłoty, a także zabezpieczenie i transport plonów oraz produktów rolnych na rachunek gromady.