s. 31..
Historia Po upadku klasycznego ośrodka w Petén w okresie późnoklasycznym (około 800–1000 n.e.) Itzowie, mogący być potomkami migrantów narodowości Chontal ze wschodniego Petén, usunęli lineaże chol-jukateckie epoki klasycznej w częściach El Petén i Jukatanu, gdzie założyli stolicę w Chichen Itza. W czasie epoki postklasycznej Itzowie rywalizowali ze zmeksykanizowanymi (czyli tymi, którzy przyjęli toltecke wzorce ludności Nahua) Majami zwanymi xiw („rodzina roślin z rzędu sitowatych”) o panowanie nad Jukatanem. Kłócili się z nimi również, zasiadając wspólnie w Lidze Mayapan, o to, który kalendarz, Xiuhów czy Itzów, jest poprawny do układania narracji o historycznych wydarzeniach. Jedną z przyczyn regularnych wojen było złożenie w ofierze itzańskiego kapłana boga deszczu Chaaka z miasta Chichen przez przywódcę Mayapanu, Xib'chaaka, który uczynił to dla wykazania prymatu zmeksykanizowanego bóstwa Kukulk'ana („Pierzastego Węża”), który pochodził z tradycji Tolteków z Centralnego Meksyku.