Taka wyobraźnia religijna pozwala również interpretować aktualne cierpienie wiernych, jako etap przejściowy który wkrótce zostanie wynagrodzony w odnowionym świecie lub królestwie Bożym.
Apokaliptycyzm szczególnie łatwo nasila się w okresach kryzysów, prześladowań i gwałtownych przemian, gdy dostarcza ramy interpretacyjnej dla doświadczenia chaosu oraz obietnicy rychłej sprawiedliwości.
Relacja do pokrewnych pojęć Apokaliptycyzm pozostaje blisko związany z mesjanizmem i millenaryzmem, lecz nie jest z nimi tożsamy. Mesjanizm akcentuje przyjście zbawcy, a millenaryzm oczekiwanie tysiącletniego królestwa. Natomiast apokaliptycyzm jest pojęciem szerszym, obejmującym różne wyobrażenia o zbliżającym się przełomie dziejowym, także wtedy gdy nie występuje w nich ani postać mesjasza ani wizja dosłownego tysiącletniego panowania.
Szersza od apokaliptycyzmu jest również eschatologia, czyli ogół wyobrażeń i nauk o rzeczach ostatecznych. Apokaliptycyzm oznacza natomiast bardziej szczególny typ, wyobraźni religijnej i historycznej.