W latach 40. XIX w. na Ukrainie powstał ruch rewolucyjno-demokratyczny, którego przewódcą ideologicznym był poeta i wybitny przedstawiciel ukraińskiej myśli filozoficznej Taras Szewczenko. W ślad za Czernyszewskim zwracał się do chłopstwa z wezwaniem do powstania, do chwycenia za „topory”, jako do jedynego sposobu wyzwolenia się z jarzma poddaństwa. Do rewolucyjno-demokratycznego kierunku myśli społecznej należeli także Łesia Ukrainka, Iwan Franko, Pawło Hrabowski, Mychajło Kociubynski. Franko – klasyk ukraińskiej literatury – był zarazem wybitnym uczonym, ekonomistą i filozofem. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim, a w 1893 uzyskał w Wiedniu tytuł doktora filozofii. W latach studenckich brał czynny udział w ruchu robotniczym, za co był wielokrotnie aresztowany i znajdował się pod stałym nadzorem policyjnym. W swoich dziełach bronił i propagował światopogląd materialistyczny. Podstawę wszystkiego, co istnieje, widzi Franko w materii. Duch nie jest drugim pierwiastkiem światotwórczym, lecz jedynie refleksem poruszającej się materii, funkcją materialnego mózgu i układu nerwowego. Z końcem lat siedemdziesiątych zaczyna interesować się socjalizmem naukowym, studiuje dzieła Marksa i Engelsa, pisze artykuły traktujące o Manifeście komunistycznym.