Według Pai wizja świata przedstawionego stanowi również metaforę sytuacji społeczeństwa polskiego po powstaniu styczniowym i rozczarowaniu programem pozytywistycznym. Janina Kulczycka-Saloni doceniła w opowiadaniu sposób wprowadzenia postaci szatana, który uznała za subtelny. Filip zwrócił uwagę, że motyw diabła pojawia się w kilu utworach Prusa; jego sylwetkę w „Pleśni...” – diabła szycercę i melancholika – uznaje za postać romantyczno-modernistyczną, podobną do postaci diabła-tajemniczego anarchistę z noweli „Zemsta”, gdzie podobnie przedstawia on bohaterowi wizję przyszłości świata, charakteryzując się wiedzą o świecie, doświadczeniem i mądrością.
Stachura zwraca uwagę na symbolikę miejsca akcji. Wybór Puław i Świątyni Sybilli przypomina o rozbiorach oraz utracie polskich dóbr kultury, wzmacniając refleksję nad losem społeczeństw podlegających prawom historii. Badaczka interpretuje tytułową pleśń jako symbol rozkładu i pesymizmu, natomiast kamień jako pozornie martwą materię będącą siedliskiem życia;