zakonnik odpowiada, że wydarzenia były niegdyś przedstawione na klasztornych malowidłach. Po opuszczeniu klasztoru sędzia nazywa go „fabryką egzaltacji i fantastycznych widzeń” i twierdzi, że „krytyka pozytywna” potrafiłaby oddzielić prawdę od fikcji. Narrator odpowiada pytaniem, czy potrafiłaby również „dać nadzieję i zbawiać dusze potępione”.
Analiza
Forma i konstrukcja Utwór jest zwykle klasyfikowany jako nowela i zaliczany do grupy fantastycznych utworów Bolesława Prusa. Grzegorz Filip opisał także utwór jako parodię przypowieści, nazywając go antyprzypowieścią. Jakub Malik odczytuje natomiast jego formę jako wykorzystanie konwencji parabolicznej, w której jednostkowe zdarzenia i postacie uzyskują znaczenie wykraczające poza opowiadaną historię.
Do elementów fantastycznych Filip zalicza sposób przedstawienia egzotycznego Siedmiogrodu, nawiązujący do baśniowej egzotyki i „krainy zza siódmej góry”.