Poczynając od roku 1776 filozofia Herdera skierowała się ponownie w stronę klasycyzmu, sprawiając, że powrócił do prac nad nieskończonym dziełem Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschheit. Filozofia Herdera podkreślała wpływ fizycznych i historycznych okoliczności na rozwój człowieka. Herder twierdził, że język wpływa na kształtowanie wzorców myślenia, jakimi posługują się społeczności używające danych języków. Twierdził, że język jest organem wyrażania myśli. Szczególną wagę przywiązywał do idei narodu oraz patriotyzmu, twierdząc, że kto utracił swojego patriotycznego ducha, zatracił również siebie.

W swoim dzienniku oraz w dziele Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschheit wyraził Herder przypuszczenie, iż narody słowiańskie pewnego dnia staną się dominującą siłą w Europie, co wynikać miałoby z tego, że w przeciwieństwie do krajów zachodnich pozostaną oni wierni swojej kulturze, wierze oraz ideałom.

Upamiętnienie Jego imieniem nazwano ulice w Olsztynie, Ostródzie i Morągu. Do 2025 r. w Morągu znajdowało się muzeum jego imienia (obecnie Muzeum Prus Górnych). W Niemczech istnieją instytucje i nagrody imienia Herdera.