Rozwój osady w I Rzeczypospolitej W okresie późnego średniowiecza i w czasach I Rzeczypospolitej Mełgiew była wsią szlachecką. W XV wieku notowana jest już nazwa Mełgiew (wcześniej Meglew), a z miejscowości wywodziła się rodzina szlachecka Mełgiewskich. Wieś należała do parafii rzymskokatolickiej w Mełgwi, która w XVI wieku obejmowała kilkanaście okolicznych miejscowości, m.in. Janowice, Krzesimów, Trzeszkowice, Minkowice, Krępiec, Wierzchowiska i Bystrzejowice. Na skutek szerzenia się reformacji wśród szlachty, w latach 1556–1593 miejscowy kościół parafialny pw. św. Wita został zamieniony przez właścicieli na zbór kalwiński. Po tym okresie powrócił on do katolików, a parafia rozwijała działalność społeczną – już od XVII wieku istniała przy niej szkółka parafialna i przytułek (tzw. szpital dla ubogich), a w XVIII wieku również biblioteka parafialna. Z czasów złotego wieku kultury polskiej zachował się ciekawy epizod literacki: około połowy XVI wieku ówczesny właściciel Mełgwi Stanisław Mełgiewski gościł w swoim dworze wybitnego poetę Jana Kochanowskiego. Kochanowski poświęcił szlachcicowi z Mełgwi okolicznościową fraszkę zatytułowaną „Do Stanisława Mełgiewskiego”.